Spaakwieltjes maken

Auteur: Arthur Leeuwangh, Modelbouw Club Zeevenaar.

Een model dat om spaakwieltjes vraagt.

Vele, oudere vliegtuigen, zijn origineel uitgerust met spaakwielen. In de praktijk echter worden onder de modellen hiervan meestal ballonwielen aan het landingsgestel gezet. Deze zijn te kust en te keur, ook als lichtgewicht, in de handel verkrijgbaar. Maar zou het om de originaliteit eigenhandig te benadrukken,  niet veel leuker zijn om zelf eens spaakwieltjes temaken? Ze zijn gemakkelijker te fabriceren dan velen denken! In dit hoofdstuk daarom een beschrijving voor het zelf vervaardigen van spaakwieltjes.

Voorbereiding
Het wieltje bestaat uit 4 hoofdonderdelen: de naaf, de velg, de spaken en de band. De opbouw hiervan zal achtereenvolgens worden behandeld. Allereerst moet de diameter van het wiel bepaald worden, inclusief de dikte van de band en de as.Voor dit artikel ga ik uit van een asmaat 3 mm, een velgdiameter van inwendig 40 mm met een breedte van 4 mm en een banddikte van 8 mm. Nu kan een schetsje van het te bouwen spaakwiel worden gemaakt. (Foto 1)

Begin met een planning van de constructie en bouwwijze van de spaakwieltjes.

De naaf
Deze wordt opgebouwd uit twee stuks in elkaar passende buisjes. Het materiaal van de buisjes kan  messing, aluminium of  kunststof zijn.  Het binnenste buisje, de wielnaaf, is de langste. Hier worden aan weerszijden twee passende ringetjes geschoven, die dienen  om de “spaken” op hun plaats te houden. Hiertussen wordt het buitenste, kortste buisje als afstandhouder aangebracht die de ringetjes op afstand houdt. Voor de nylon of metaal ringetjes is het even in het verzamelbakje kijken om de goede maat te vinden. Ze kunnen eventueel zelf gemaakt worden van triplex. Het binnenasje is van aluminium 4 x 3 en lang 16 mm. Het buitenasje kan eveneens van aluminium zijn maar nu 5 x 4 en 8 mm lang. Voor de in dit artikel beschreven wieltjes zijn nylon ringetjes gebruikt. Met secondelijm wordt de afstandhouder op de wielnaaf gelijmd met aan weerszijden de ringetjes op de naaf.

Ter voorbereiding de onderdelen en gereedschappen bepalen.

De velg
Hiervoor gebruik ik een strook 0,4 mm berkentriplex met een overmaat lengte en -breedte.  Als eerste wordt een binnenmal gemaakt van bijvoorbeeld 4 mm triplex. Deze met een passer aftekenen, daarna uitzagen en licht schuren. Boor in het midden een gat gelijk aan de diameter van de as. In dit voorbeeld dus 3??4?? mm en teken de 32 spaken op de zijkant af. Het gemakkelijkst gaat dit door eerst de verticale en horizontale assen af te tekenen en om daarna steeds in het midden van de lijnen de nieuwe spaak af te tekenen (Foto 2&3). Ga de binnenmal, vooral de zijkant, met wasbeits behandelen om later het losmaken van de velg te vergemakkelijken. Nu de lengte van de triplex velg bepalen door met een strookje papier 4x rond de binnenmal te gaan, hier ook weer enige over lengte bijtellen. Snij vervolgens de strook triplex  af, kies een breedte van minimaal 5mm en schuin de strook aan het uiteinde zodanig met een schuurklos af dat de uiteinden precies aansluiten. Wel naar je toe schuren anders heb je kans dat het triplex afbreekt. Wikkel nu de strook triplex provisorisch om de binnenmal en kijk of de lengte voldoende is. Als het past dan kunnen de uiteinden aan elkaar gelijmd worden. Met uitzondering van de eerste wikkeling lijm aanbrengen, anders krijg je de velg niet meer van de mal af! Gebruik hiervoor langzaam drogende lijm, bijvoorbeeld witte houtlijm. Nu de strook stijf om de mal wikkelen en dit aangedrukt houden door het met een elastiek te omwikkelen. Let erop dat de lagen goed boven elkaar zitten en de binnenmal overlappen. Daarna alles vastzetten met korte stukjes tape. Na het drogen van de lijm (de witte lijm is transparant geworden) kan de velg worden geschuurd. Eerst het losse uiteinde van de strook verwijderen, let erop dat overal de vier lagen triplex resteren. Daarna deze lagen op breedte schuren, waarbij de binnenmal dient als schuurmal. De velg krijgt nu dus een breedte van vier millimeter. Schuur vervolgens met een rond vijltje een groefje aan de buitenzijde van de velg waardoor de band stevig op de velg past. Verwijder de velg van de binnenmal. Nu kunnen de 2 binnenzijden van de velg rond geschuurd worden. Teken de gaatjes voor de spaken aan de buitenzijde van de velg af, met een kleine priem markeren en boor hierin de gaatjes met 1,0 mm. Schuur de velg met fijn schuurpapier en breng deze daarna op kleur met twee lagen wasbeits.

Om het spaken van de velg goed te kunnen uitvoeren wordt als hulpgereedschap een mal gemaakt.

De mal
Om naaf en velgen samen te stellen is een malletje van triplex nodig (figuur 2: doorsnede mal). Eerst twee ronde triplex plaatjes uitzagen met een diameter gelijk aan buitenzijde van de velg. In het midden een passend gat in overeenstemming met de asdiameter boren. Dus in dit voorbeeld     3 mm. Lijm de beide plaatjes op elkaar. Verdik de binnenzijde met een triplex ring zodanig dat deze de velg steunt. Deze maat wel nauwkeurig bepalen, anders komen as en spaken niet in het midden van de velg! Boor het gat van 3 mm aan de binnenkant iets op, zodat de wielnaaf erin past. Nu nog een dunne triplex binnenring uitzagen waarmee de velg wordt opgesloten. Na het lijmen is de mal gereed en klaar om te beginnen met het “spaken”.

Het spaken

De spaakvolgorde is belangrijk. Het spaken wordt vanuit de beide zijden van de naaf uitgevoerd. Daarom moeten de spaakdraden in de velg om en om worden doorgehaald. Beging bij de naaf en plak het begin van de draad daar vast. Ga vervolgens naar een willekeurig punt op de velg (1) en haal de draad door. Leg deze dan door de velg (bijvoorbeeld in de aangegeven richting naar de tweede doorgang terug naar de naaf (2). Sla de draad om de naaf en ga naar de volgende tweede doorgang op de velg (3). Sla weer een gat over en ga terug naar de naaf (4). Ga zo door tot het klokje rond is. Keer daarna de velg om en herhaal de handelingen vanuit de andere zijde van de velg.

 Allereerst moet nu de naaf met een boutje 3 mm op de mal vastgezet te worden. Let op dat deze goed verticaal uitsteekt, anders komt er gegarandeerd een slag in het wiel. Schuif vervolgens de velg op de mal en klem deze vast met knijpers. Het spaken kan nu echt beginnen. Als spaakdraad kan vislijn worden gebruikt met een diameter van ca. 0,25 mm. Knip een draad van voldoende lengte en lijm het begin met secondelijm vast aan de naaf. Aan het vrije, andere einde van de draad kan nu de naald worden doorgestoken. Rijg nu de spaakdraad conform de figuren 4 en 5. Als deze 16 spaken voltooid zijn kan het uiteinde met secondelijm op de velg worden vastgezet. Tijd om het geheel te keren in de mal. Schrik niet als de spaken weer slap staan, bij het opnieuw bevestigen met het centrale boutje staat alles weer gespannen. Nu kan volgens de andere kant gespaakt worden (figuur 6). Is dit gebeurd, kan het wiel worden uitgelijnd, want mogelijk zit er een slag in. Neem een asje, schuif het spaakwiel erop en draai het rond. Indien er een slag inzit, kan met de duimen het wiel worden uitgericht. Is alles naar wens, zet dan de spaakdraden vast op velg en as met secondelijm.

De uitvoering van het spaakproces in beeld.

De band
Als band wordt lichtgewicht rubber gebruikt dat aan de meter in een hobbywinkel te koop is in diktes van 4, 5, 6 en 8 mm. Normaal worden hier kraaltjes op geregen als sieraad. Bepaal de omtrek van de velg, verminder deze maat met  millimeters. Fabriceer eerst even een verstekbakje van wat houtrestanten met een breedte gelijk aan het rubber en een 90º snede, het afkorten is nu gemakkelijk met een scheermesje. Lijm de beide uiteinden met dikke secondelijm aan elkaar, niet teveel lijm gebruiken! Het beste is om eerst een paar proefjes met het rubber te maken om de techniek onder de knie te krijgen. Nu kan de band om de velg worden gelegd, als er speling tussen zit kan de band gemakkelijk worden ingekort door links en rechts van de lijmnaad een klein stukje af te snijden met behulp van het verstekbakje. Daarna opnieuw aan elkaar lijmen. Zorg ervoor dat het bandje niet gedraaid en in het midden van de velg zit. Fixeer het rubber met secondenlijm op de velg.

De montage van de band.

Afmontage
 Schuif het spaakwieltje op de as van het landingsgestel. Kijk of er een aanslag nodig is in de vorm van een ringetje aan de binnenzijde. Vaak helpt het als het naafje van het wiel met een boortje inwendig iets geruimd wordt en de buitenkant afgerond wordt. Draait het wieltje naar wens, kan het aan de buitenzijde worden opgesloten. Om ervoor te zorgen dat er geen lijm tussen het wielnaafje komt en er de nodige speling aanwezig is neem ik altijd een stukje karton met in dit geval een gaatje van 3mm. Schuif dit kartonnetje over de as tegen het wiel, lijm vervolgens met dikke secondelijm een kort buisje inwendig 3 mm op de as van het landingsgestel. Scheur het karton weg en controleer of het wiel goed draait. Eventueel kan met de Dremel de uitstekende as op lengte ingekort worden.
Het lijkt een ingewikkeld verhaal, in de praktijk valt het maken van zo’n spaakwieltje erg mee. En als er iets bij het spaken niet naar wens gaat, kan de draad gemakkelijk verwijderd worden. Overtollige lijm even wegkrabben of vijlen. Daarna opnieuw beginnen. En als de wielen gereed zijn, mag iedereen het resultaat bewonderen. Echte spaakwielen, welke een harde landing kunnen verdragen en toch zeer licht van gewicht zijn.

Succes ermee!

Arthur Leeuwangh

Home .....

contact | © 2016