Pilatus PC-6 van Multiplex

Technische info

Multiplex Pilatus PC 6

De Pilatus wordt in een kleurrijke doos geleverd.

De doos waarin de Pilatus wordt geleverd bevat hoofdzakelijk grote onderdelen.

De geschuimde delen zijn vervaardigd van het bekende en beproefde Elapor®. Hierdoor is het gebruik van witte houtlijn, epoxy- of polyurethaanlijm niet mogelijk. Door Multiplex wordt de cyanoacrylaatlijm Zacki-Elapor® aanbevolen. Met deze lijm is, behalve onder zeer droge omstandigheden zoal binnenshuis met centrale verwarming vaak het geval is, geen activator nodig.
De ontwerpers van de Pilatus hebben bijzondere aandacht geschonken aan het zo realistisch mogelijk na bootsen van het onderstel, zowel voor het hoofd landings gestel als voor het staartwiel. Onderstaande foto geeft een vergelijking van het hoofd landingsgestel van het origineel (links) en dat van het model (rechts).

Op bovenstaande foto's een vergelijking van de constructie van de wielpoten. De constructeurs van het model zijn er goed in geslaagd om de kenmerkende vorm te reproduceren. Dit geldt overigens voor meer details van het model. (Foto links Pilatus Aircraft, rechts Albert Bergman)

En ook het staartwiel heeft grote overeenkomst met het origineel.

Ook het staartwiel van de Pilatus is met zorgvuldigheid nagebootst. (Foto links onbekend, foto rechts (Albert Bergman)

De neus is afgedekt met een motorkap die toegang verschaft tot de aandrijfset en de ontvanger. De ARF(RR) versie is voorzien van een Multicont BL - 40 SD regelaar, een Permax BL- O350 -1100 buitenloper en een 11 x 5,5 propeller met spinner. De 3S-2.200 mAh LiPo accu heeft een plekje onder de cockpit gevonden en kan gemakkelijk worden gewisseld. Om de rolroeren afzonderlijk te kunnen aansturen is vooralsnog een Multiplex RX-7 M-link ingezet. Indien ook van de telemetrie gebruik wordt gemaakt is minimaal een RX-9-DR M-Link nodig. Bij de tests is de Multiplex Royal SX 16 gebruikt. Als toebehoren biedt Multiplex ook nog een drijverset aan, die op het water en op sneeuw volop plezier kan geven. Het monteren van het geheel kan binnen een uur in de woonkamer worden uitgevoerd.
De statische praktijktest wees uit dat bij vollast ca. 23 A word opgenomen bij een klemspanning van ca. 10 V (= 230 W). Dit zou bij vollast een netto vliegduur van ongeveer 5 min zijn. In de praktijk betekent dit een veilige vliegduur van 8 -10 minuten. Een en ander natuurlijk afhankelijk van de vliegstijl.
De trekkracht bedraagt bij vollast omstreeks 950 g. Bij een eigen totaal gewicht van 1100 g levert dit dus juist onvoldoende trekkracht op om continu vertikaal te klimmen. De temperaturen van de aandrijfonderdelen bleven tijdens de testperiode bij een kamertemperatuur van 20 'C onder de 40 'C en zal daarom in de buitenlucht meestal niet hoger worden.

Weinig montage

Voor de montage is geen werkplaats of hobbyschuur nodig! Omdat er noch lijm noch verf nodig is kan de montage in de woonkamer of op de keukentafel worden volbracht zonder hinder voor de overige huisgenoten. Het montagevoorschrift omvat naast de bekende gebruiksadviezen en veiligheidswaarschuwingen zes pagina's met montage instructies. Het laat daarbij eigenlijk geen vragen over. Alleen het stabilo moet nog in de uitsparing in de staart worden gemonteerd. Hier is de pasvorm iets strak, maar met gepaste drukkracht lukt het prima om het zonder beschadiging op zijn plaats te krijgen. Daarna wordt het met een M6 bout geborgd.
Motor, regelaar en alle servo's zijn reeds op hun plaats gemonteerd, voor zover mogelijk aangesloten en afgesteld. Alleen het hoogte- en richtingsroer moeten nog aangehaakt worden. De servo kabels zijn al op aansluitnummer gelabeld.

Een 395 mm lange en 10 mm dikke koolstofbuis die door de bovenkant van de romp loopt vormt de koppeling van de beide vleugelhelften. De vleugel wordt ondersteund door struts die scharnierend aan de zijkant van de romp en de onderkant van de vleugel zijn gemonteerd. Aan de romp wordt deze, ten behoeve van een gemakkelijke demontage, middels een accolade draadclip vastgezet. Door het verwijderen van de klem en het losdraaien van de M3 boutjes kunnen de vleugelhelften worden gedemonteerd. De rolroeren en kleppen zijn al van scharnieren en roerheveltjes voorzien, aangesloten met stalen stuurstangen en afgesteld.

Het demonteren van de vleugel is mogelijk door het wegnemen van een borgklem. Het onderstel word onder in de romp gestoken en de verende wielpoot kan worden losgeschroefd. (Foto Albert Bergman)

Het onderstel is (leek) stevig geconstrueerd en heeft verende wielpoten. Het zit voor-gemonteerde in de doos. Deze wordt op vier punten aan de romp bevestigd. Aan de onderzijde van de romp zijn twee slots aangebracht waar de veerstalen poten ingestoken worden. Deze zijn zodanig gevormd dat ze zelfklemmend zijn. De veerpoten worden daarna links en rechts aan de romp geschroefd. Het staarwiel is op één as met het richtingsroer verbonden.              

Balanceren en afstellen

Het zwaartepunt moet op 58 mm van de vleugelneus komen te liggen. Hierdoor moeten accu, regelaar, ontvanger en kabels de kleine ruimte in de neus delen. De oplossing werd gevonden door deze drie hoofdcomponenten op de zijkant te plaatsen en tussen accu en ontvanger een styropor wandje van bodem tot deksel aan te brengen en deze met een likje thermische lijm aan de romp te plakken. De accu word door een blokje styropor achter haaks op het middenschot te lijmen. Met een 3S-2200 mAh LiPo van 190 gram betekent dit dat het midden van de accu ongeveer onder de voorruit van de cockpit moet worden geschoven. De dikke kabels van de accu en de regelaar zijn hierbij ware obstakels en daardoor is de kabel van de regelaar nog 5 cm ingekort. Daarmee is alles wel goed gescheiden, bereikbaar en opgesloten. De  neus is daarmee toch nog aardig volgepropt.

Met het verschuiven van de accu kan het zwaartepunt op de juiste plaats worden gelegd, ook als er accu's met een onderling afwijkend gewicht worden gebruikt.
Roeren en kleppen werden overeenkomstig de handleiding ingesteld. Het aandeel expo is in eerste instantie echter beperkt tot 30% omdat bij de aanbevolen 50% rond de neutrale stand toch wel een vrij zwakke reactie op de knuppels optreedt hetgeen bij het invliegen niet wenselijk is. Bij de volle uitslag van de remkleppen wordt een hoogteroer correctie van 4 mm aanbevolen en een tijdvertraging van 0.8 sec. Al naar bevind van zaken kan dit dan worden aangepast als in een latere fase de finetuning wordt aangepast. Het is aan te raden om dit met beleid uit te voeren en het millimeter voor millimeter, af te tasten.

 Vliegen

De Multiplex Pilatis PC - 6 in het decor dat past. (Foto : Albert Bergman)

Voor het eerste optreden buiten werd de Pilatus mee genomen naar de plaatselijke Burendag. Zoals verwacht trokken de modelvliegtuigen, ongeacht het gegeven dat er niet gevlogen kon worden, veel belangstelling. Alle functies werden gedemonstreerd en werden met een stukje nuchterheid van "och ja dat kan tegenwoordig allemaal want mijn overbuurman zijn neef en die zijn zoon heeft ook zo'n ding" tot een stuk be- en verwondering bij anderen. De ervaring leerde dat er vooral veel, zo niet heel vaal, belangstelling was bij de nog naar de basisschool gaande jeugd. De opgestelde Flightsymulator was dan ook constant bezet.
Vraag? Waarom stroomt er dan zo weining jeugd door naar de modelvliegclubs?

Op de plaatselijke Burendag was bij de jeugd veel belangstelling voor het vliegen met de flight symulator, maar waar blijft de jeugd op de clubs? (Foto : Albert Bergman)

Weer ter zake. Alles liep goed tot het einde van de middag toen plotseling de rechter landingsklep niet meer werkte. Klein probleempje, "vanavond even repareren" , was het plan. Bij de gedachte reparatie bleek ook de andere landingsklep niet meer te werken. Het probleem lag dus wat dieper.
De vleugelservo's liggen bij de Pilatus aan de onderzijde van de vleugel en zijn keurig afgedekt met de transfer. Dus waren ze alleen bereikbaar als deze werd opengesneden. Ai !, want dat krijg je nooit meer mooi gesloten. Met uiterste voorzichtigheid en een scherp operatiemesje is de zaak losgesneden. En hierbij bleek dat servo en bekabeling stevig met dubbelzijdige tape en kit waren vastgeplakt. Een simpele vervanging kon dus wel vergeten! Toen bleek het euvel. De slag van de servo arm was bij de volle uitslag van de remklep (= 90' naar beneden) zodanig dat deze in het vleugelmateriaal werd gedrukt. Kennelijk was er bij de montage geen rekening mee gehouden dat de kleppen twee standen kennen. Bovendien bleek de verbinder van de aandrijfstang zeer los op de servo arm te zitten. De servo was dus herhaaldelijk vastgelopen en door overbelasting defect geraakt, want ook met de servotester was het niet meer tot leven te bewegen.

Door een zeer slordige montagefout waren beide servo's voor de kleppen na een korte tijd al niet meer functioneel. Op de linker foto is te zien dat de servoarm bij volle uitslag in het materiaal van de vleugel werd gedrukt. Op de rechterfoto is te zien dat de stuurstang bevestiging niet volledig op de servoarm was aangedraaid. (Foto's Albert Bergman)

Nu is het mijn opvatting dat indien je als onderzoeker van een testmodel foutjes ontdekt, je de fabrikant hiervan in kennis stelt om gezamenlijk het euvel te bespreken en te verhelpen, en vooral te voorkomen dat dit weer gebeurt en er voor zorgt dat de koper uiteindelijk tevreden is. met het product.
Dus contact gezocht met Multiplex.
Helaas! Met alle respect voor de deugdelijke Multiplex producten moet ik stellen dat ondanks alle pogingen hiertoe het contact niet tot stand kon worden gebracht. Na een lange periode schrijven, mailen en wachten, wachten, wachten dan toch maar het heft in eigen handen genomen en met veel gewurm de twee servo's, die met bedrading en al zeer deugdelijk (Multiplex eigen) in de vleugel waren geplakt demonteren. Met chirurgische nauwkeurigheid werden de transfers losgesneden opdat deze later weer zo goed mogelijk aan erkaar geplakt konden worden. Met moed beleid en wanhoop ivervolgens de servo's zelf losgepeuterd. Deze bleken aan de randen deugdelijk met kit Twee nieuwe servo's geplaatst en zodanig afgesteld dat elke servoarm over het gehele bereik vrij kon bewegen. Hiertoe moest de beschikbare ruimte zelfs nog worden vergroot. Daarna alles weer zo goed als mogelijk afgedekt.
De landingskleppen functioneren nu weer zoals het moet en er kan eindelijk verder getest worden. De zomer was inmiddels vervlogen en de winter kondigde zich aan. De ideale zomerse testperiode was dus voorbij !

De drie verschillende standen van de kleppen. De ingetrokkenstand links. De klep staat dan in lijn met de koorde van het vleugelprofiel. In de start- of landingspositie zijn de kleppen ca. 25' naar beneden gedraaid. In de remstand worden de kleppen ongeveer 75' naar beneden gedraaid. (
Foto's Albert Bergman)

De Pilatus heeft een vleugelbelasting van 46 g/dm2 en dit maakt het wat lastig om het in je eentje uit de hand te starten. Dus is voor de eerste rol-, start- en vliegtests een geasfalteerd ruilverkavelingweggetje gekozen, helaas met bermslootjes aan beide kanten, maar daarnaast veel ruimte. Maar het had de laatste tijd niet veel geregend en dan moet je dat risico maar nemen. Bij iets meer dan stationair toerental en wat "up" om enige druk op het staartwiel te hebben begon de Pilatus al te rollen. Hiermee kon het, ondanks een beetje zijwind, goed op de as van de weg worden gehouden. Dan omdraaien en met de wind in de rug terug om weer in de startpositie te draaien; geen probleem. Dan de knuppels neutraal en met de trim een paar takjes "up" geven en de kleppen alvast een paar takjes "down" is het model klaar voor de eerste start!

De Multiplex Pilatus PC - 6 in het natuurlijke element. (Foto Albert Bergman)

Driekwart gas en na een aanloop van een meter of drie, vier zijn de wieltjes al los en stijgt de Pilatus rustig naar de grijze wolken. Even wat korte stuuractie om wat stuurgevoel te krijgen. Alles gedraagt zich naar wens, het zwaartepunt ligt goed en het volgt getrouw de knuppels. Bochten lopen goed en ook de daarop volgende achtjes. Om de landing voor te bereiden volgt op veilige hoogte het testen van de minimale snelheid. De in het montagevoorschrift aanbevolen roeruitslagen laten gelukkig ook met de kleppen op 45' goede reacties zien en dat geeft hoop omdat de snelheid hiermee ook merkbaar lager is. De wind staat echter zo'n 20' schuin van voren. In het achterhoofd de 3,5 meter brede weg en de slootjes. Dan toch maar landen, want je kunt immers niet boven blijven. De Pilatus komt mooi boven de weg en daalt geleidelijk tot op een meter boven het wegdek. Dan wordt het iets onrustig door de wervelingen die het slootje en de berm veroorzaken. Eén wiel raakt de berm en dan is het uit het zicht verdwenen. Bermslootje dus! Motor uit en even sprinten. Daar lag, of beter hing het in het talud van de sloot met zijn neus nog juist boven het water. Een tweede keer dit risico aangaan leek me teveel en dus in de middag maar de ruimte van het veld opzoeken. Het gras is rond de jaarwisseling natuurlijk niet in de allerbeste conditie en het veld is drassig en glad. De kans om een mooie strakke start te maken lijkt dus klein. Om het aan de rol te krijgen is driekwart gas nog niet voldoende en bij meer staat hij zo op de neus. Dan maar proberen met een zetje in de rug. Ook niet ! De enige optie is dan nog de handstart. Om te grote verrassingen te voorkomen worden eerst de kleppen weer ingetrokken. De propeller sleurt voelbaar krachtig aan het model en met een zetje is het "airborn".

De eerste start op ons (Aeroclub Fivelingo) vliegveld in Appingedam Garreweer. ( Foto Vlad Larionov )

De Pilatus trekt met een lichte stijging strak weg en alle persoonlijke spanning verdwijnt even snel als de Pilatus uit het zicht. Snel wat lichte stuurbewegingen de eerste bocht ingezet en dat ziet er ook geruststellend uit. Het zwaartepunt lijkt er goed bij te liggen, de instelling van de roeren geven een rustige reactie. Dan maar de eerste achtjes links- en rechtsom draaien en daarna op voldoende hoogte de overtrekeigenschappen testen. Bij een te lage snelheid gaat de neus zakken, maar is er geen neiging om over de vleugel weg te zakken. De stabiliteit om de langsas is dus wel OK! Dit geeft vertrouwen voor de landing op het natte gras. Een paar aanloop testjes eerst zonder en later met half neergelaten kleppen en dan moet het maar gebeuren. Zoals kon worden verwacht leverde dit direct een neusstand op. De propeller sloeg nog draaiende tegen de grond, maar de zachte klei voorkwam een beschadiging en ook het onderstel heeft deze vuurdoop prima doorstaan. Verdere tests zijn, gezien de omstandigheden, die middag maar gestaakt. Voorlopig voldoende voor het afronden van de noodzakelijk eerste tests. Helaas was ik bij deze tests de eenzame piloot die nog steeds niet bij machte is om vliegen en fotograferen gelijktijdig uit te voeren. Het al te vaak overschrijden van deadline voor deze review dwingt tot het opschrijven van de ervaringen. 

De driepuntslanding. ( Foto Vlad Larionov )

Na een stormachtige en koude winterperiode is in het voorjaar de Pilatus verder getest. OP het gras verlopen start en landingen zonder problemen. Met de staartwielbesturing is de richtingsstabiliteit prima. Zonder de kleppen gezet te hebben is een aanloop van ca. 20 m voldoende om los te komen. Met de kleppen op 25' de aanloop zeker 5 meter korter. Indien de kleppen voor de landing worden ingezet trekt de neus omhoog waardoor bij de lage landingssnelheid de vleugel gemakkelijk overtrokken kan raken. Het is daarom noodzakelijk om een mix inte stellen waarbij een paar graden down wordt gegeven.
Na een wat onzachte landing bleek de rechter wielpoot vlak onder de stuikrand voor de veer gebroken te zijn. Deze is gerepareerd door een stalen pennetje in de beide delen aan te brengen en dit met epoxy te verlijmen.

De gebroken wielpoot. ( Foto Albert Bergman )

Conclusie

De Multiplex Pilatus PC-6 is een model dat door zijn vormgeving en kleurstelling een geslaagd semi schaalmodel mag worden genoemd. De overeenkomst met de Pilatus Porter is voor een model van deze grootte overtuigend. De afwerking en passing van alle onderdelen is voortreffelijk. Het is dan ook verwonderlijk dat door een slordige montage van de servo's voor de kleppen een reparatie aan de onderkant van de vleugel uitgevoerd moest worden die een smet op het geheel heeft geworpen. Het inspelen op dit euvel door Multiplex kan ook geen schoonheidsprijs verdienen!

Zomeravond vliegen. ( Fotomontage Albert Bergman )

Aan de Pilatus zijn zeer evenwichtige vliegeigenschappen meegegeven en het heeft voldoende vermogen om alle bij dit model passende manoeuvres te kunnen uitvoeren. De kleppen kunnen zowel als startkleppen en remkleppen worden gebruikt. Hiermee kunnen, net als bij het origineel, extreem korte starts en landingen worden uitgevoerd. De vleugel met stabilo en hoogteroer zijn ten behoeve van het transport eenvoudig te demonteren.
De Pilatus belooft voor het komende vliegseizoen veel plezier op te leveren.

De winter is niet bij uitstek de gelegenheid om een nieu model in te vliegen. Toch kan er met een laagje sneeuw en een laag staand zonetje nog wel een mooi plaatje worden geschoten.
(Foto Albert Bergman)



contact | © 2016