Keuze en ervaringen met de MX-16 Hott 2,4 GHz van Graupner.

Auteur: Gerhard Konijnenbelt , Modelbouw Club Zevenaar (MCZ)

Motivatie

Op een gegeven moment komt er iets bij je binnen dat gaat roepen om het vervangen van je zender/ontvanger installatie. Dit krijgt nog een extra impuls doordat je met het vertrouwde 35 MC kanaal de beperkingen gaat voelen van de kanaalbewaking.Dit is zeker aan de orde als we ons jaarlijks uitje op de Wasserkuppe er weer aan zit te komen.

De MX-16 iFS, 2,4 GHz van Graupner (of hoe het nu ook mag heten) is een moderne middenklasse zender met telemetrie functies die voor het zweven aantrekkelijke mogelijkheden biedt.

Alhoewel, dit ook nog wel mee zou kunnen vallen, immers hoe meer piloten zich hebben uitgerust met een 2,4 GHz installatie des te minder piloten er zullen zijn met een 35 MC zender. Maar één ding is dan voor mij nog steeds een onderwerp dat enig gewicht in de schaal legt en dat is dat ik op de Arnsberg op kanaal 63 steeds met storingen wordt geconfronteerd, die het vliegen nou niet echt ontspannen maken. En dit slechte gevoel wordt steeds erger omdat de modellen waarmee ik vlieg bijna dezelfde of nog hogere prijs hebben dan de zender/ontvanger combinatie. Met andere woorden: de zender vervangen kost weliswaar bijna hetzelfde als een model, maar een model vervangen kost dan meer omdat het probleem blijft!!!!

Een andere overweging die ik had was dat ik vond dat er nog een zwever bij moest komen. Met alleen de K-2 is de kans redelijk aanwezig dat ik met mooi weer op zolder moet zitten om de nodige reparaties te doen. Het vliegplezier dat ik met de K-2 voor foto heb is niet een overweging, want dit model doet  wat ik er van verwacht en dat is thermiekvliegen als de beste.
De Wasserkuppe is het jaarlijkse voorjaarsuitstapje voor de leden van MCZ. We gaan dan met onze modellen een weekje badderen in dit glooiende landschap en ons bekwamen in het hellingvliegen.

Ja, en dan begint de zoektocht naar een invulling van deze overpeinzingen. Destijds had ik clublid Ton Groep op het spoor gezet van de Thermiek XL van Valenta, die hij nu als elektromodel vliegt. Zijn lovende woorden over het vlieggedrag van deze kist waren letterlijk niet van de lucht. Tijdens menige vliegdag heb ik met bewondering naar de vliegprestaties gekeken en ervan genoten. Om de woorden van Ton maar te gebruiken: "Hij doet precies wat ik van hem vraag en dat in alle omstandigheden". Dat dit niet alleen maar een mooi verhaal is maar de werkelijkheid, kon ik ervaren door een paar keer de zender in de handen te hebben en te kunnen voelen waar Ton het dan over had. Wat toen nog een te nemen hobbel was, was de spanwijdte. Zou de lier instaat zijn om een 4 meter kist naar boven te krijgen? Want een elektro versie was voor mij geen optie. De Silent Dream is als elektromodel voldoende voor mij. Het meeste plezier beleef ik aan het echte zweven en mocht er dan een keer iets met de Silent Dream zijn, dan kan ik het niet kunnen vliegen met een elektromodel beter verdragen dan het niet kunnen zweven. Even terug naar het vermeende lierprobleem. In de overpeinzingen laat je dan de modellen de revue passeren die wel met de lier naar boven zijn gebracht. En dan kom ik terecht bij de grotere modellen van Raymond en L-Spatzen niet te vergeten die tijdens de "big scale" dagen naar boven werden gebracht en dit zonder problemen, zelfs een grondstart bleek probleemloos te zijn. Zo alles overwegend kon ik er redelijk zeker zijn, dat een Thermiek XL van Valenta, in de thermiek uitvoering, naar boven te krijgen was. Wat ik naast al deze zaken ook een leuke bijkomstigheid vind is: "Dat Ton Groep en ik hetzelfde model vliegen en met elkaar ervaringen kunnen uitwisselen. Kort en goed een modelkeuze was gemaakt! En daarbij moest ook een nieuwe besturing komen.

Bij een zwever van dit formaat is telemetrie een geweldig voordeel. Je zit nu eenmaal niet in de cockpit en voelt niet wat het vlieftuig doet. Een telemetriesysteem op de zender helpt hier een handje.

Keuze maken
Dan begint het speuren naar die zenders die je het meeste aanspreken en de functies hebben die je minimaal nodig hebt om alles uit een zwever te kunnen halen wat hij te bieden heeft. Daarnaast zijn er dan ook nog die dingen die onder de noemer “Nice to have” vallen. Tijdens ons jaarlijkse Wasserkuppe-feestje had ik clublid Arthur bezig gezien met zijn nieuwe Futaba T8FG zender, en die zender sprak mij zeer aan. In één oogopslag kon je alle servo-uitslagen bekijken en dat geeft een heel duidelijk beeld van wat je met al die verschillende instellingsmogelijkheden daadwerkelijk aan de servo’s teweeg brengt.

De Futaba T8FG Super is een met de MX-16 iFS vergelijkbare zender.

Dus heb ik de forse stapel Aufwinds maar voor de draad gehaald en ben gaan uitzoeken welke zenders het kortst bij mijn wensen aansloten. Er komen dan zoveel dingen aan de orde dat je binnen de kortste keren door de bomen het bos niet meer ziet. Wat wel helpt is het lezen van de conclusies die er meestal bijstaan. En in die gevallen dat ook de prijs er nog bij staat vallen de duurste zenders natuurlijk snel af. Want prijzen die over de €1000,00 gaan kan en wil bruintje niet trekken! Maar dan nog blijft er genoeg over om goed na te denken welke het moet gaan worden. Want laten we eerlijk zijn, echt slecht spul wordt er niet of nauwelijks aangeboden. De vertrouwde merken komen dan al snel boven drijven. Multiplex, Futaba, Graupner, Spektra, Hitec, enz. is dan het veld waar binnen je dan gaat zoeken. Maar al die informatie die dan op je af komt maakt het toch ook niet gemakkelijk om tot een keuze te komen. Wat de ene zender biedt heeft de andere weer niet en daarvoor in de plaats komt weer wat anders. En zo blijkt het vaak ook een keuze op de meest basale basis van, hoe ziet zo’n ding er uit en hoe ligt dat ding in de handen. En om nu al te snel tot een bestelling over te gaan besloot ik om e.e.a. even te laten bezinken. Maar dit bleek toch maar van korte duur, ongeveer een week later viel de volgende Aufwind (december 2011) op de deurmat. In deze Aufwind stond onder het hoofdstuk “Eigene Linie” een heel artikel over de nieuwe serie “Hott” (Hopping Telemetrie Transmission) zenders/ontvangers van Graupner en in het bijzonder de MX-16 Hott.

(Opm. FunFly redactie: voor Nederlandse informatie kan ook verwezen worden naar ModelbouwAktueel nr. 145 waarin Lex Verkuijl zijn analyse geeft over de MX-16 Hott).

Links de ontvanger voor de MX-16. Beide foto's rechts duiden er op dat dat al die mooie elektronica uit dezelfde koker komt. Lanks afbeelding van Graupner en rechts van Futaba.

Dus weer de leesbril op en het hele artikel van A tot Z gelezen. En dat gaf mij toch een goed gevoel over wat mij zou kunnen passen. In eerste instantie was het voor mij al zeer aantrekkelijk dat alles er al op en aan zat. Ik bedoel hiermee dat je er niet een hele serie schakelaars en andere knoppen extra moet aanschaffen om de installatie naar je zin te maken. Wel vind ik dat er altijd veel ophef wordt gemaakt over de informatie die op je scherm kunt aflezen. Dit is alleen dan van belang als je aan het programmeren bent of het model nog voor je op de grond ligt, maar tijdens een vlucht kijk je niet zo snel even op je scherm om vast te stellen of de accuspanning in het model nog wel op niveau is. Dit wordt echter anders als je deze informatie via een koptelefoontje in je oor geblazen krijgt, dan wordt het wel een nuttige optie. En doordat dit type zender en ontvanger met elkaar kunnen communiceren, wordt het ook mogelijk om informatie van het model naar de zender(dus piloot) terug te zenden. En hier heeft deze zender voor mij een sterk punt. Want naast de gebruikelijke informatie bied hij ook de mogelijkheid om er een telemetrie module op aan te sluiten (bij telemetrie moet je denken aan Vario en GPS informatie). En deze informatie komt allemaal via de koptelefoon naar je toe, sterker nog, je kunt het zelfs later nog eens terug zien omdat, als je dat wilt, alle data opgeslagen kunnen worden op een SD kaartje dat je via je PC kunt uitlezen.

Het is verbazingwekkend welke data stroom er dan binnenkomt. Actuele hoogte, snelheid, afstand vanaf het startpunt, positie coördinaten (ook te gebruiken bij het zoeken naar zoek geraakte modellen!), zender accuspanning, motor accuspanning, stijg- en daalsnelheid, enz., enz. Het is zelfs zoveel dat je je af kunt vragen of dat dan weer allemaal nodig is. Maar het grootste gedeelte leek mij toch zinvol. Ik dacht, later zal de praktijk wel uitwijzen wat er nu echt allemaal gebruikt gaat worden. Al lezend begon er bij mij iets los te komen dat dit hem wel eens zou kunnen worden! Een prangende vraag moest nog een antwoord krijgen! Wat kost dat???? Nu staan er meestal bij deze artikeltjes wel de korte lijstjes met de belangrijkste technische informatie en ook een prijsindicatie. Zo ook in dit geval. €342,50 stond er onder aan deze lijst. Hiervoor kreeg je dan de zender een ontvanger een lader een SD kaartje en de handleiding plus diverse kabeltjes voor het communiceren met de website van Graupner. Dit vond ik in vergelijking met de andere leveranciers waarachtig een mooie prijs. Ook dit werd in Aufwind door de redactie als extra sterk punt aangegeven. Door dit artikel ben ik zeer geholpen in het maken van een keuze voor deze aanschaf.

Aan de slag
Nu stond voor mij vast waar ik naar moest gaan zoeken. Een Thermiek XL van Valenta en een MX-16 Hott 2,4 GHz van Graupner en eventueel een telemetrie module voor deze zender. Het meeste zoekwerk heb ik gehad met het vinden van de leverancier van de zwever. Want de meeste leveranciers hadden hem wel in de catalogus staan, maar niet op voorraad. Totdat ik bij Schmierer in Stuttgart terecht kwam. Deze firma had de XL in de zweef uitvoering op de plank liggen en kon ook alle andere spullen leveren. Dus heb ik een mailtje gestuurd met het hele verlanglijstje en het verzoek mij te vertellen wat dit allemaal zou gaan kosten. En een dag later ging de telefoon. “Herr Schmierer Am Apparat”. Hij kon inderdaad alles op korte termijn leveren en was met zijn prijzen nog wat lager dan die ik op het internet had gevonden. Nog even werd er gecontroleerd of wij aan beide zijden van de lijn over dezelfde dingen spraken, “und Ab ging die Post”. Een paar dagen later werd er een joekel van een doos bij ons afgeleverd. Je kunt je voorstellen hoe mijn glimmende oogjes er uit zagen toen alles voor mij op de zoldervloer lag uitgestald.

Nu kon ik dus echt aan de slag. Er lag een perfect afgewerkte zwever met dito passingen. In een tijdsbestek van slechts 3 avonden had ik de zwever zover dat ik kon beginnen met het programmeren van de zender en de ontvanger.  Maar zo wij allemaal zullen doen, toch even kijken of de servo’s tot leven komen als we alles inschakelen. Want over de standen en de goede draairichtingen maken we ons geen zorgen meer, deze zijn allemaal via de software aan te passen. Dus alle schakelaartjes naar de “ON” stand geschoven en aan de knuppels gezeten. Geen enkel teken van leven!!! De eerste reactie is dan dat er iets niet goed is aangesloten om vervolgens alle verbindingen die er toe doen te controleren. Geen afwijkingen te vinden!!! Ja, dan blijft er weinig anders over dan “Das Programmier Handbuch” ter hand te nemen en te gaan lezen. In dit geval is dat een pil van ruim 180 bladzijden. Niet in de gebruikelijke 5 talen versie, maar alleen in het Duits. Gelukkig wordt er in deze handleiding ook het programmeren van de heli’s uit de doeken gedaan, waardoor er ongeveer de helft van de tekst kan worden overgeslagen. Blijven er altijd nog 90 pagina’s met tekst over!

Al snel werd het duidelijk dat ik eerst naar de site van Graupner moest gaan om de nodige software te downloaden voor zowel de zender als ook de ontvanger. Dus naar www.graupner.com en op zoek naar de downloads. Ik moet zeggen ze hebben wat moeite gedaan om er een overzichtelijke site van te maken. Via een aantal stappen kom je snel bij de downloads die je moet gaan installeren. Om dit te kunnen moet je ook software op je PC laden om vervolgens deze software weer naar de Graupner installatie over te kunnen zetten. Tevens kun je op de site naar een filmpje kijken die duidelijk maakt hoe je e.e.a. aan moet sluiten om succesvol de software van A naar B te kunnen krijgen. Na het bestuderen van het filmpje en het maken van wat aantekeningen leek mij dit een klusje wat ik zou moeten kunnen. Van de downloads kreeg ik de keuze uit 2 versies, hiervan heb ik de meest recente gekozen, in de overtuiging dat ik hiermee ook de laatste stand van zaken binnen zou krijgen. Wat een belangrijk gegeven was, dat je op een bepaald moment de spanning van de ontvanger  moest inschakelen. Dus ook deze dradenboel kwam op mijn PC tafel te liggen. Na nog een controle of alles op de goede manier was aangesloten kon het downloaden gaan beginnen.

Op het display zijn alle instellingen duidelijk leesbaar.

Dit ging zonder slag of stoot, dus nu de volgende stappen. Maar wat ik ook probeerde ik zag niet de schermpjes die ik in het filmpje had gezien. Nog maar weer eens het filmpje bekijken en de aansluitingen controleren. En dit heb ik zeker 5 keer gedaan echter zonder het gewenste resultaat. Dit brengt je dan aan het twijfelen, is er toch iets niet goed aan de ontvanger? Anders gezegd je komt in de experimenteerfase terecht. Op een geven moment kreeg ik het idee om niet de laatste update versie maar de op één na laatste update versie te gaan proberen. En oh wonder!!! Het ene na het andere schermpje schoof aan mij voorbij met als laatste melding dat deze actie succesvol was afgesloten. Blij met het resultaat, maar teleurgesteld door het feit dat er nergens een opmerking stond over deze handelswijze. Maar het resultaat was er en dat gaf weer goede moed om nu ook de zender van de nodige software te voorzien. Met deze ervaring in de rugzak leek het mij een goed idee om eerst het filmpje te gaanbekijken. En dan verwacht je een vergelijkbare handelswijze te vinden, maar helaas hier moesten de stappen in een andere volgorde en in een ander aantal worden uitgevoerd. Dus bleef mij niet naders over dan ook hier weer aantekeningen te maken en op die manier een eerste poging te ondernemen. Om een lang verhaal kort te maken, ook hier ben ik door dezelfde riedel gegaan. Maar ook dit is mij uiteindelijk gelukt. Dan komt het moment om te kijken of er leven in de servo’s te krijgen is!  En jawel, alle servo’s lieten een reactie zien als ik de knuppel ervan bewoog. Nu kon het programmeren beginnen. Hiervoor moet je eerst in het programma “Grundeinstellungen” de nodige gegevens invoeren over het model. Wel of geen motor, het aantal functies in de vleugel, het aantal rolroeren en welfkleppen, kruisstaart of V- staart enz. Daarna moest je naar het scherm “servo-einstellungen” en begon ik met het programmeren van het richting- en hoogteroer. Het hoogteroer was in slechts 5 minuten afgesteld. Met slechts 2 verschillende schermpjes op je zender kunnen alle instellingen gemaakt worden voor alle (8) servo’s. Nu het richtingroer! Maar hier was iets vreemds aan de hand. Ik kreeg het roer wel naar links maar met geen mogelijkheid naar rechts. Wat ik ook probeerde het gewenste resultaat  was niet tot stand te brengen. Wat mij restte was het bellen van de Graupner serviceman. Nadat ik hem had verteld wat mijn probleem was, bleek ook dit een onvolkomenheid van Graupner te zijn. In de fabriek had men dit moeten testen en ook moeten corrigeren. Maar het probleem was met een paar knopdrukken snel op te lossen. Ook hier weer blij met het resultaat, maar teleurgesteld over het ontbreken van de nodige instructies. Wat nu nog restte was het programmeren van de vleugel. Hiervoor moest ik naar het schermpje “Flächenmix”. En Oh wonder, dit was binnen 20 minuten compleet gedaan. Via dit schermpje kun je werkelijk alle instelling van je vleugel maken. Wat dan nog dient te gebeuren is het instellen van wat schakelfuncties. Denk daarbij aan de startstand, normaalstand, thermiek- en speedstand. Dit verliep allemaal zeer vlot omdat het echt overzichtelijk is opgebouwd en de reacties van de instellingen direct aan je model waarneembaar zijn. Zo ook de instelling van de “fail safe” functie. Deze functie is op zich wat bijzonder omdat je hier de ontvanger programmeert, die dan als gever optreed zodra de zender uit zou vallen. Hierbij is natuurlijk van belang te weten dat je niet ongestraft de ontvanger van het ene model naar het andere kunt overzetten!!! Nu bleef er nog één actie over, en dat was het installeren van het telemetrie-moduul.  Maar ook dit was redelijk simpel. En ik heb mij daar op ingesteld mij door de praktijk te laten leiden als het gaat om het gebruik ervan.

Telemetrie systemen zijn in de vliegtuigmodelbouw inmiddels breed in gebruik.

Praktijktest
Nu was het tijd om met de spullen naar het veld te gaan. Samen met Ton een afspraak gemaakt om de eerste vliegbewegingen van de XL te gaan maken. Eerst het bekende ritueel van hard lopen en kijken of er sprake is van lift, gevolgd door de handstart. Dit was allemaal naar onze mening oké. Dus werd de XL aan de lier gedaan om de eerste echte vlucht te gaan maken. Nog maar even zonder de startstand ging hij als een speer naar boven, wel kon je merken dat de lier hier aan zijn grenzen zit. Maar voldoende om zonder risico’s naar boven te komen. Los gekoppeld kon de zweefvlucht beginnen. En of het beginners geluk is geweest of niet maar pas na 20 minuten kwam de XL na een mooie landing weer tot stilstand. Ook hier kun je je weer een voorstelling maken van mijn glimmende oogjes!
Er is nog een ervaring met de MX-20 Hott, die op zich ook bij de MX-16 aan de orde zal zijn. Want clublid John Sutter heeft de MX-20 aangeschaft en worstelde met dezelfde problemen als ik. Dus werden alles spullen in de auto geladen en naar Duiven gebracht om verdere wijsheid op te doen voor het updaten van de software van de zender en de ontvanger. Ook Ton Groep was van de partij omdat Ton ook al wat pogingen achter de rug had om e.e.a. tot stand te brengen. Met de ervaringen in de rugzak van MX-16 wil ik niet beweren dat het allemaal van leien dakje ging, maar de software kregen we toch daar waar we het wilden hebben. In de zender en in de ontvanger! Maar wat ons niet lukte was het tot leven brengen van de servo’s die John keurig op een bordje had aangebracht in een opstelling zo hij die in het model wil onderbrengen. Telkens als we de zender en de ontvanger inschakelden kwam de melding “BINDEN” gevolgd door de melding  “BINDEN OK”. Maar van servo- bewegingen was en bleef er geen sprake! Dus bleef er voor John niets anders over dan met de spullen onder de arm naar zijn leverancier te gaan in de overtuiging dat iets niet functioneerde zoals dat zou moeten. Bij de leverancier heeft hij zijn spullen uitgestald en laten zien wat het probleem was. In nog geen 5 minuten was het probleem verholpen!!!! Wat was er aan de hand? Voor het “BINDEN” het koppelen van de zender en de ontvanger waarmee de onderlinge schakeling van codes ervoor zorgt dat deze koppeling zich voortdurend aanpast aan zijn omgeving en zo uniek blijft voor deze combinatie is het nodig om de afstand tussen zender en ontvanger groter te maken dan 1 meter. Bij het nalezen staat dit ook in de handleiding! En dat hadden wij verkeerd gedaan. Mede door de melding “BINDEN OK” kwamen we niet op het juiste spoor om dit verder te onderzoeken. Maar ook John heeft nu een goed functionerende installatie.

Resumé
Nu zou de indruk kunnen ontstaan dat ik een flinke kater heb van deze zender/ontvanger combinatie. Niets is minder waar. Na het overmeesteren van de hierboven beschreven problemen ben ik zeer tevreden met deze MX-16 Hott. Vooral de ergonomie en het programmeergemak maken mij enthousiast. En niet te vergeten de mogelijkheden die mij de telemetriemodule geeft zijn leuk. En een redelijk goedkope oplossing. Voor €80.00 ben je klaar en ik denk dat je dat niet gaat lukken als je een losse Vario gaat aanschaffen! Om mij verder vertrouwd te maken met deze zender is het van belang om hem zoveel mogelijk in te zetten. Tot voorkort had ik alleen maar de XL met een Graupner ontvanger, maar ook de K-2 en de Silent Dream heb ik nu uitgerust met de juiste ontvanger. En ik moet zeggen het “updaten” en “BINDEN” van de ontvangers was nu een goed uit te voeren actie. Rest mij nu weer veelvuldig het veld op te zoeken en het luchtruim af te zoeken naar het levenselixer voor modelzweefvliegers: !THERMIEK!.
Ik hoop met dit verhaal mogelijk  antwoorden  te hebben gegeven op de eventuele vragen die jullie hebben bij dit soort besturingen. Verder zou het leuk zijn om ook eens jou verhaal te kunnen lezen over een onderwerp waarmee jij ervaringen hebt opgedaan die ons ook verder kunnen helpen.

Graupner is niet meer. Na 83 jaar op het vlak van modelbouw toonaangevend te zijn geweest heeft Graupner het hoofd moeten buigen voor de lage lonen in het oosten. Welke modelvlieger heeft niet ooit een model van Graupner gebouwd en er mee gevlogen. En wie heeft er niet uren in die dikke catalogus gesnuffeld en begerig naar al die, vaak financieel onbereikbare, mooie spulletjes gekeken.
Graupner is overgenomen door SJ Incorporated, een bekende fabrikant/leverancier van RC techniek en laadapparaten en de ontwikkelaar van het Hott-systeem.
Voortaan is het Graupner/SJ

Gerhard Konijnenbelt

contact | © 2016